Stel, je bent opgegroeid op een landbouwbedrijf en je droomt ervan het bedrijf van je ouders over te nemen. Toch zie je jouw droombedrijf anders, of wil je een andere richting uitgaan met het bedrijf. Het is niet altijd evident om die droom te realiseren en om je ouders te overtuigen van jouw keuze. Omgekeerd is het voor de oudere generatie niet altijd makkelijk om het bedrijf waar je met hart en ziel voor gewerkt hebt los te laten. Anne-Marie Vangeenberghe (Kenniscentrum Bedrijfsopvolging Boerenbond) gaf enkele tips mee in een info-avond ‘Overname van een bedrijf: hoe pak je dit aan?’, georganiseerd door Inagro in het kader van het Leader Westhoek project ‘Varkenshouderij 2.0’.
Dat een toekomst in de landbouw voor meer onzekerheid zorgt is duidelijk. De wetgeving is niet altijd even concreet en stabiel, en er blijft de dreiging van een onzekere en lage rendabiliteit. Daarnaast willen jonge landbouwers rekening houden met de work-life balans. Dit doet oudere landbouwers soms vrezen dat ze vroegtijdig zullen moeten stoppen met hun bedrijf. Daartegenover staat echter dat er terug meer interesse is vanuit de jongere generatie in de landbouw en om al dan niet het ouderlijk bedrijf over te nemen. Mogelijks op een andere manier, en met een ander type bedrijf. Net dat kan voor conflicten zorgen.
Een bedrijfsovername doe je in meerdere stappen
Als jonge landbouwer is het belangrijk om te weten van welk type bedrijf je droomt en waar dat bedrijf moet zijn. Je moet weten waar je binnen vijf jaar wil staan met je bedrijf, waarbij je die droom steeds voor ogen houdt. Daarnaast bekijk je hoe je daar kan geraken. Je moet nadenken over hoe je je loopbaan ziet: of je het voltijds wil doen of in combinatie met een andere job, of je het alleen doet of samen met je partner of personeel, hoe je de verhoudingen met de familie ziet…
Ook voor de oudere generatie is het belangrijk te weten welk leven ze willen leiden nu en binnen tien tot vijftien jaar. Ideeën en strategieën moeten uitgesproken worden. Als jonge generatie moet je durven zeggen welke richting je uit wilt, ook al is dat misschien niet het ouderlijke bedrijf. De oudere generatie moet er dan weer op letten dat ze de jongeren niet in een bepaalde richting duwen die de jongeren misschien niet willen. Communicatie is hier het sleutelwoord, en belangrijk is dat iedereen tenslotte dezelfde richting uit gaat. Vergeet ook niet om personeel hierin te betrekken. Als je van plan bent om over te nemen, denk je best na over de competenties die je wel en niet hebt. Waar je de kwaliteiten zelf niet hebt, kan je die ofwel aanleren, ofwel externe hulp hiervoor inschakelen. Durf ook onder ogen te zien dat je niet alles even goed kan.
In een volgende stap komt het eropaan om in kaart te brengen welke informatie je nodig hebt. Dit kan gaan van te weten welke investeringen je wil/moet doen, welke arbeid en expertise je nodig hebt tot welke vergunningen nodig zijn om je droom uit te werken. Voor de jongere generatie gaat een overname vaak van het stukje ‘familie’, waarbij je als zoon/dochter meehelpt in het ouderlijke bedrijf, naar ‘bedrijf’, waarbij je al eerder financieel gedreven denkt en werkt, om uiteindelijk het eigendom over te nemen. Voor de oudere generatie loopt dit proces in omgekeerde richting, waarbij je je eigendom uit handen geeft, om uiteindelijk nog als familielid van aan de zijlijn mee te werken.
Binnen een familiebedrijf spelen er dus twee dynamieken (familie en bedrijf) waarbij het niet altijd evident is om het evenwicht te vinden. Je moet dus enerzijds met elkaar spreken als familielid, maar ook als collega’s. Probeer hier ook de zaken te bekijken vanuit het oogpunt van de ander. Vergeet hierbij zeker niet de eventuele broers of zussen die niet overnemen en bekijk ook hun standpunt. Eén op de drie familiale opvolgingen loopt mis omwille van menselijke, relationele of psychologische aspecten. Erover praten is dus essentieel.
Eén op de drie familiale opvolgingen loopt mis omwille van menselijke, relationele of psychologische aspecten.
Uiteraard is het bij een overname belangrijk te weten over welk vermogen je beschikt, en hoe je dat vermogen moet beheren en optimaliseren om je langetermijndoelen te bereiken. Hierbij spelen de overnameprijs en de benodigde investeringen een belangrijke rol. Verzamel accurate bedrijfsinformatie: het verdienvermogen, investeringen, kasplanning,… en maak een financieel en een investeringsplan op. Doe dit samen met de boekhouder. Een overnameproces kan direct verlopen of stapsgewijs (eerst pachten, dan kopen). Tegelijk moet je de waarde bepalen. Voor het roerend goed, doen overlater en overnemer dit samen (al dan niet met hulp van de boekhouder). De waarde van het onroerend goed laat je bepalen door één of liefst twee onafhankelijke taxateurs, met kennis van landbouw en van de streek. Dit is ook belangrijk naar de andere (niet overnemende) kinderen toe. Hou ook rekening met een gunfactor, waarbij je niet het onderste uit de kan moet halen. Anderzijds moet je als ouder ook niet alles weggeven, denk ook aan je eigen toekomst.
Beslis je uiteindelijk om over te nemen, maak dan een plan op en voer dit uit. Waar nodig schakel je best de hulp van experts in. Deze kosten veel geld, maar ze brengen dit ook op en er hangt veel van af.
Samenwerken tussen generaties
In de aanloop naar de definitieve overname werken verschillende generaties doorgaans nog een tijd samen. De oudere generatie moet hierbij durven vertrouwen op de jongere generatie, moet durven loslaten en moet het toestaan dat de jongere generatie fouten maakt om zo te leren. Opnieuw is een goede communicatie belangrijk en moeten goede afspraken gemaakt worden. Iedereen moet zijn taken hebben waar je eigen voordeel uithaalt. Om elkaar makkelijk te begrijpen, moet je rekening houden met elkaars karakter. Spreek ook uit aan welke waarden je belang hecht.
Deze waarden bepalen niet alleen je gedrag of de keuzes die je maakt, maar wil je ook doorvoeren in je bedrijfsvoering. Communiceer deze waarden naar elkaar toe, en spreek ook uit in welke gedragsregels of richtlijnen dit zal vertaald worden. Besef dat als je niet goed communiceert, dit de samenwerking afremt. In een samenwerking zijn talenten het liefst complementair, waarden het liefst gelijk. Zorg voor een goede arbeidsorganisatie, waarbij werk en verantwoordelijkheden verdeeld worden. Doe dit in overleg en stuur bij waar nodig.
Maak goede afspraken en maak een goede planning. Breng hier ook externe arbeid in kaart, en vergeet hierbij niet de ‘niet-officiële’ hulp. Stippel uit welke stappen wanneer gezet moeten worden: van zelfstandig helper, naar co-bedrijfsleider, naar bedrijfsleider. Durf hier jaartallen op te plakken, dit is interessant voor beide generaties. Bespreek de spanningen die hierbij ontstaan en die vaak terugkomen. Breng ook de wissel van de woning in kaart en plak ook hier een tijdschema op.
In een samenwerking zijn talenten het liefst complementair, waarden het liefst gelijk.
Bij een samenwerking kun je niet om het financieel inzicht heen. Spreek uit welke investeringen nodig zijn en wie ze gaat betalen. Bekijk de inkomensverdeling. Als overnemer moet je beslissen in welke bedrijfsvorm je wilt werken. Zo kan je van zelfstandig helper over maatschap evolueren naar een definitieve bedrijfsvorm. Dit kan dan een éénmanszaak zijn of een vennootschap.
Vergeet tenslotte als jonge overnemer niet dat je moet zorgen voor ademruimte. Hard werken is een sterkte, té hard werken is een zwakte!
Varkenshouderij 2.0: kunnen we iets voor jou betekenen?
Ben je varkenshouder en sta je op het punt om keuzes te maken, maar ben je er nog niet helemaal uit? Wil je jezelf versterken als ondernemer? Wil je je bedrijf beter zichtbaar maken voor het brede publiek, maar weet je niet hoe?
Ben je een jonge varkenshouder en wil je bijleren van collega’s? Voor meer informatie kun je terecht op www.kenniscentrumbedrijfsopvolging.be. Je vindt hier ook verschillende brochures en een podcast ter inspiratie.
Neem dan zeker contact op via info.varkenshouderij@inagro.be.
Tekst en beeld: Nathalie Nollet, onderzoeker varkenshouderij Inagro
Je hebt zojuist een artikel uit vakblad Varkensbedrijf gelezen
Wil je vaker én meer van zulke artikelen lezen?
Met een abonnement op vakblad Varkensbedrijf ontvang je het laatste nieuws. Iedere editie heeft een nieuw, toepasselijk thema wat aansluit op de huidige praktijk. De uitgebreide bedrijfsreportages geven daarnaast een goed beeld van de sector. In deze reportages maak je kennis met ervaringen, toekomstvisies, vakmanschap en management van mede-varkenshouders.
Shop hier direct een jaarabonnement op de website.
