Een goede mestconsistentie is essentieel voor een goed werkend mestsysteem. Toch krijgen veel varkenshouders vroeg of laat te maken met harde korsten, bezinklagen of mest die nauwelijks nog uit de put wil. Hoe ontstaan deze problemen, waar moet je op letten en wat kun je eraan doen? We vroegen het aan Lieke Boekhorst. Vanuit Farminc helpt zij varkenshouders de mest goed verpompbaar te krijgen en te houden.
Wat is meestal het eerste signaal dat de mestconsistentie in de put niet goed is?
“Eén van de eerste signalen is dat je een droge laag ziet of dat de gehaltes in de afgevoerde mest lager zijn dan je normaal zou verwachten. Dat kan erop wijzen dat dikke mest of bezinklagen achterblijven in de put. Een duidelijker, maar vaak laat signaal, is wanneer de mesttank lucht begint te zuigen terwijl er zichtbaar nog mest in de put zit. Dan blijkt vaak dat alleen de dunne fractie is weggepompt en de dikke mest is achtergebleven. Ook een sterke toename van vliegen kan een aanwijzing zijn. Vliegen nestelen zich namelijk graag in harde korsten die op de mest ontstaan.”
Welke problemen komen in de praktijk het vaakst voor?
“In de praktijk komen harde korsten, drijflagen én bezinklagen allemaal voor. Welke problemen ontstaan, hangt onder andere af van het type stal, het voersysteem en de mestopslag. In oudere stallen worden relatief vaak bezinklagen aangetroffen. Harde korsten en drijflagen zijn vaker gerelateerd aan de voersamenstelling.”
Waarom is het belangrijk om problemen met de mestconsistentie te voorkomen?
“Wanneer er niets aan wordt gedaan, kunnen de gevolgen groot zijn. In het uiterste geval raken de putten volledig gevuld met stapelbare mest, waardoor het praktisch onmogelijk wordt om de mest nog af te voeren. Dat kan uiteindelijk zelfs gevolgen hebben voor het kunnen houden van dieren.
Gelukkig komt zo’n extreme situatie maar zelden voor. Veel vaker zien varkenshouders problemen zoals veel vliegen in de stal, mest die moeilijk uit de put komt, extra werk bij het leegpompen en lagere gehaltes in de afgevoerde mest.”
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van een slechte mestconsistentie?
“Er zijn verschillende factoren die invloed hebben op de mestkwaliteit in de put. De voersamenstelling speelt een belangrijke rol. Zo staat gerst erom bekend dat het de kans op drijflagen kan vergroten. Daarnaast is voldoende vocht essentieel. Dat kan een gevolg zijn van een te lage wateropname door de dieren, maar in de praktijk blijken lekkende of slecht werkende afsluiters vaak de oorzaak van problemen. Ook het ontwerp van het puttensysteem is van grote invloed. Schuine putwanden en rioleringssystemen zijn gevoeliger. Bovendien ontstaan regelmatig problemen na verbouwingen, wanneer het puttenplan niet meer goed aansluit op de bovenbouw.”
Wat kunnen varkenshouders zelf doen om de mest homogeen en verpompbaar te houden?
“De basis begint bij voldoende vocht in de putten. Controleer daarom regelmatig of afsluiters goed functioneren en of er geen lekkages zijn. Daarnaast is het beter om een put in één keer volledig leeg te maken. Wanneer telkens slechts één tank mest wordt opgehaald, wordt vooral de dunne fractie afgevoerd en blijft de dikke mest achter. Hierdoor stapelen bezinklagen zich steeds verder op. Ook helpt het om de mest in beweging te houden en afwisselend aan de voor- en achterkant van de put af te zuigen.”
Wanneer grijpen varkenshouders meestal in?
“In de praktijk wordt vaak pas actie ondernomen wanneer de put moeilijk leeg te krijgen is. Dan is het probleem meestal al flink ontwikkeld en kost het veel tijd en geduld om de put weer volledig schoon te krijgen. Vroegtijdig ingrijpen voorkomt veel extra werk.”
Wat doet jullie product Penergetic G in de mestput?
“Penergetic G stimuleert de aanwezige nuttige bacteriën en micro-organismen in de mest. Daardoor wordt de mest beter afgebroken in plaats van te gaan rotten. Dit natuurlijke proces helpt om harde korsten en bezinklagen geleidelijk af te breken, waardoor de mest weer homogeen en beter verpompbaar wordt.”
Hoe snel is resultaat zichtbaar?
“Dat hangt sterk af van de beginsituatie. Hoe ernstiger het probleem, hoe langer het duurt voordat de mest weer homogeen is. Vaak zijn de eerste veranderingen wel zichtbaar na twee tot drie maanden. De mest kan donkerder van kleur worden en gaan bubbelen. Dat zijn signalen dat de biologische activiteit in de mest op gang komt.”
Zijn er situaties waarin eerst andere problemen moeten worden opgelost?
“Ja. Bij rioleringssystemen is het verstandig om eerst de afsluiters te controleren. Daarnaast werkt Penergetic G alleen wanneer er voldoende vocht aanwezig is. Is de mest volledig droog en stapelbaar geworden, dan zal eerst extra vocht moeten worden toegevoegd voordat het product effectief kan werken.”
Hoe wordt Penergetic G toegepast?
“Het product wordt eenvoudig over de roosters gestrooid voordat de stallen worden schoongemaakt. Tijdens het reinigen spoelt het met het schoonmaakwater mee de mestput in. Bij harde korsten is het belangrijk om door de korst heen te spuiten, zodat het product daadwerkelijk in de vloeibare mest terechtkomt.”
Wat maakt Penergetic G anders dan andere mesttoevoegingen?
“Een belangrijk voordeel is de eenvoudige toepassing. Er is nauwelijks extra arbeid nodig, omdat het product tijdens de reguliere schoonmaakwerkzaamheden met het spoelwater in de put terechtkomt. Alleen bij stevige korstvorming vraagt de toepassing wat extra aandacht om ervoor te zorgen dat het product onder de korst in de mest terechtkomt.”
Gaat hokverrijking voor meer problemen in de mest zorgen?
“Rondom de effecten van hokverrijking op de mest is nog veel onduidelijk. Maar het is te verwachten dat verrijkingsmaterialen extra risico’s met zich meebrengen.
Jute zakken en touwen kunnen bijvoorbeeld in de put terechtkomen en pompen blokkeren. Ook extra ruwvoer, zoals stro, vlas of gerst, kan bijdragen aan drijflagen of bezinklagen.
Vooral bij bedrijven waar de mest al aan de dikke kant is of waar zich al harde korsten hebben gevormd, kunnen deze materialen de problemen verergeren. Juist daarom is het belangrijk om de mest homogeen te houden, zodat materialen die in de put terechtkomen goed kunnen mengen en zich niet ophopen.”
Wat is het belangrijkste advies aan varkenshouders?
“Wacht niet tot de problemen groot zijn. Hoe eerder je ingrijpt, hoe eenvoudiger de mest weer homogeen en verpompbaar wordt.
Wie jarenlang alleen de dunne mest afvoert en bezinklagen laat ontstaan, zal uiteindelijk veel meer tijd, arbeid en kosten kwijt zijn om het probleem alsnog op te lossen. Preventief handelen blijft daarom de beste aanpak”
Penergetic G stimuleert de aanwezige nuttige bacteriën en micro-organismen in de mest. Het product wordt voor het schoonspuiten over de roosters gestrooid en spoelt dan mee de put in.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Twan Wiermans en Farminc
