De bioveiligheidsscores op Belgische varkensbedrijven gaan er jaar na jaar op vooruit. Dat blijkt uit de resultaten van de meest recente risico-enquête, die ondertussen al aan haar vijfde editie toe is. De gemiddelde scores stijgen langzaam maar zeker, een sterk signaal dat varkenshouders, samen met hun dierenarts, steeds gerichter inzetten op het beperken van het risico op insleep en verspreiding van ziekten. Maar wat zeggen die cijfers nu echt? En vooral: wat heb jij als varkenshouder eraan?
Elke verantwoordelijke van een varkensbedrijf in Vlaanderen is verplicht om jaarlijks een risico-enquête te laten uitvoeren door de bedrijfsdierenarts. De enquête werd in 2021 ingevoerd door het FAVV met één duidelijk doel: de bioveiligheid op varkensbedrijven objectief in kaart brengen en gericht verbeteren.
Een verplichting, maar vooral een meerwaarde
In de praktijk blijkt de enquête veel meer te zijn dan een administratieve verplichting. Ze is een concreet werkinstrument dat u als varkenshouder samen met uw bedrijfsdierenarts inzicht geeft in de belangrijkste risicofactoren voor insleep en verspreiding van ziekteverwekkers, de sterkte punten die u al goed onder controle hebt en de verbeterpunten waar u vaak met relatief eenvoudige middelen winst kunt op boeken. Denk bijvoorbeeld aan de aanvoer van levende dieren, één van de grootste risicofactoren op insleep van ziektekiemen. Maar ook personen – medewerkers, bezoekers én de veehouder zelf – spelen een belangrijke rol. Door de resultaten van de enquête samen te bespreken met uw dierenarts, krijgt u een heldere basis om doelgericht de bioveiligheid op uw bedrijf naar een hoger niveau te tillen en zo uw bedrijf beter te beschermen tegen infectieziekten.
Duidelijke vooruitgang
Na het invullen van de enquête ontvangt elk bedrijf drie scores:
- Een algemene bioveiligheidsscore,
- Een score voor externe bioveiligheid: in welke mate neemt het bedrijf maatregelen die voorkomen dat ziektekiemen het bedrijf binnenkomen.
- Een score voor interne bioveiligheid: hoe scoort het bedrijf op maatregelen die de verspreiding van ziektekiemen binnen het bedrijf tegengaan.
Over alle edities heen zien we een duidelijke stijging van deze scores (zie Figuur 1). Dat bevestigt dat veel varkenshouders hun bioveiligheidsmaatregelen jaar na jaar verfijnen.
Tegelijk daalde het aantal varkensbedrijven. Opvallend is dat veel van de bedrijven die na de eerste enquête in 2021 de laagste scores haalden (in totaal vijftig bedrijven) intussen zijn gestopt. Van deze vijftig bedrijven hebben er nog slechts negentien de audit voor een vierde keer laten uitvoeren. De stijging van de gemiddelde score is dus deels het resultaat van die afname, maar vooral het resultaat van de blijvende inspanningen van de actieve bedrijven die bewust blijven verbeteren.
Figuur 1: De scores van de bioveiligheidsaudits blijven jaar na jaar stijgen.
Hygiënesluis: kleine ingreep, groot effect
Personen vormen een belangrijk risico op insleep van ziektekiemen. Daarom blijft correct en bioveilig omgaan met erfbetreders een cruciaal aandachtspunt voor een succesvolle aanpak van uw bioveiligheidsmaatregelen.
Sommige maatregelen om het risico op insleep via personen te beperken zijn niet alleen sterk aanbevolen, maar ook wettelijk verplicht (KB van 18 juni 2014 betreffende de maatregelen ter voorkoming van aangifteplichtige varkensziekten). Deze wetgeving bepaalt dat elk varkensbedrijf moet beschikken over een hygiënesluis waarlangs elke bezoeker het bedrijf betreedt, en dat bedrijfskledij en -schoenen verplicht zijn voor bezoekers. De cijfers tonen aan dat de meeste bedrijven dit zeer goed toepassen (zie Figuur 2):
- Honderd procent van de bedrijven laat bezoekers zich aanmelden voordat ze de stallen betreden. Dit is een belangrijke maatregel, omdat zo wordt vermeden dat bezoekers ongecontroleerd en zonder de nodige voorzorgsmaatregelen toegang krijgen tot de stallen.
- Meer dan 93 procent beschikt over een hygiënesluis.
- 93 procent van bedrijven geeft in de laatste risico-enquête aan dat bezoekers verplicht hun handen moeten wassen en ontsmetten vooraleer ze de stallen betreden. Een behoorlijke stijging ten opzichte van de allereerste enquête waarbij dit slechts op ongeveer 78 procent van de bedrijven het geval was.
- Meer dan 99 procent voorziet bedrijfskledij en -schoenen voor bezoekers, wat ook een lichte stijging inhoudt ten opzichte van de eerste risico-enquête (96 procent).
Hier ligt nog groeipotentieel
Een hygiënesluis hebben met bedrijfskledij en -schoenen is één ding, ze correct gebruiken is minstens even belangrijk. Het principe is eenvoudig: bezoekers komen binnen in de publieke of ‘vuile’ zone, waar eigen kledij en schoenen nog zijn toegelaten. De eigen kledij wordt uitgedaan en handen worden gewassen en ontsmet. Pas daarna betreedt men de bedrijfseigen of ‘propere’ zone waar de bedrijfskledij en -laarzen worden aangetrokken. De strikte scheiding tussen de “vuile” en “propere” zone is cruciaal om te vermijden dat kiemen vanuit de publieke zone in de stal of op de bedrijfseigen materialen terechtkomen.
Toch geeft slechts 22 procent van de varkensbedrijven aan dat hun hygiënesluis volgens dit principe is ingericht. Dit betekent dat er voor veel bedrijven nog verbetering mogelijk is om het risico op insleep via personen te verlagen. Het goede nieuws is dat een correcte indeling geen grote investering hoeft te zijn. De enige voorwaarde is dat de ruimte twee toegangen heeft: één naar de publieke zone waarlangs personen het bedrijf binnenkomen en een naar de stallen. Een simpele bank kan al dienen als duidelijke fysieke scheiding tussen beide zones. Dit is precies het soort verbeterpunt dat tijdens de risico-enquête samen met de dierenarts concreet kan worden aangepakt.
Vergeet uzelf en uw medewerkers niet
Niet alleen bezoekers, maar ook medewerkers en de veehouder zelf kunnen ziektekiemen binnenbrengen. Het is dus belangrijk dat zij dezelfde voorzorgsmaatregelen nemen als bezoekers. Het goede nieuws: meer dan 95 procent van de bedrijven past deze bioveiligheidsmaatregelen al toe op het eigen personeel. Een positieve evolutie die toont dat bioveiligheid steeds meer een vaste reflex wordt op de bedrijven.
Samen blijven bouwen aan een weerbare sector
De jaarlijkse risico-enquête blijft een waardevol hulpmiddel om de bioveiligheid op uw objectief te evalueren en stap voor stap te verbeteren. Door de enquête samen met uw bedrijfsdierenarts in te vullen en te bespreken, haalt u er maximaal voordeel uit – niet alleen om te voldoen aan de verplichtingen, maar vooral om uw bedrijf beter te beschermen.
Blijf dus ook de komende jaren inzetten op deze samenwerking. Zo bouwen we samen aan een bioveilige, weerbare en toekomstgerichte varkenssector.
Tekst: Charlotte Brossé, varkensdierenarts DGZ
Beeld: Prosu Beeldarchief
