De Commissie Deskundigen Meststoffenwet heeft recent het biologisch aanzuren van mest onder de loep genomen. Conclusie: het is een veelbelovende techniek, maar voor praktische toepassing, maar voor praktische toepassing moet een aantal zaken nog even goed bekeken worden.
Biologisch aanzuren van mest staat nadrukkelijk in de belangstelling als mogelijke maatregel om emissies van ammoniak en methaan te beperken. Het werkt als volgt: door organische stoffen toe te voegen aan mest worden natuurlijke omzettingsprocessen op gang gebracht die de zuurgraad verlagen. Juist die daling van de pH is cruciaal: hoe zuurder de mest, hoe minder ammoniak vervluchtigt en hoe kleiner de kans op methaanvorming.
Biologisch aanzuren kan
Diverse proeven laten zien dat toevoegen van bepaalde organische stoffen aan mest de zuurgraad naar beneden haalt. Met toevoeging van melasse bleef de pH van de mest in een recente Nederlandse proef op vrijwel alle meetmomenten onder de 5,5. Dat niveau wordt gezien als gunstig voor het beperken van ammoniakemissie. Tegelijkertijd geldt dat methaanvorming bij een pH onder de 5,0 vrijwel stilvalt. Daarmee lijkt biologische aanzuren een interessante route om beide emissies tegelijk aan te pakken. Toch is voorzichtigheid geboden: metingen in stallen en bij het uitrijden van mest ontbreken nog, waardoor het daadwerkelijke effect in de praktijk nog niet volledig is vastgesteld.
Aandachtspunten bij methaan
Voor methaan ligt er bovendien een belangrijk aandachtspunt. Uit onderzoek naar chemisch aanzuren is bekend dat emissies sterk kunnen dalen, soms tot wel 90 procent. Voor biologisch aanzuren is dat effect nog minder goed onderbouwd. Daarbij speelt vooral de verdeling van het zuur in de mest een grote rol. Alleen wanneer de mest homogeen voldoende zuur is, blijven methaanvormende processen uit. In situaties waarin delen van de mestopslag minder verzuurd zijn, kunnen juist gunstige omstandigheden ontstaan voor methaanproductie. Dat kan leiden tot extra gasvorming en schuimvorming in de kelder. In slecht geventileerde omstandigheden kan dit zelfs risico’s opleveren, zoals ophoping van methaan en in extreme gevallen ontploffingsgevaar.
Positief effect op mestvergisting
Naast emissiereductie wordt ook gekeken naar de invloed op mestvergisting. Biologische aanzuren kan hier juist een positief effect hebben. Door de toevoeging van organische reststromen neemt de hoeveelheid afbreekbare stof toe, wat de biogasproductie kan stimuleren. Bovendien lijkt aangezuurde mest beter benutbaar in de vergister. Omdat in de vergister zelf de pH weer hoger ligt, kunnen methaanvormende bacteriën daar goed functioneren. Door geleidelijk aangezuurde mest toe te voegen, blijft het proces stabiel en kan de gasopbrengst toenemen.
Welke producten zijn interessant?
De keuze van de juiste reststromen is essentieel voor een optimale aanzuring. In de praktijk gaat de voorkeur uit naar suikerrijke producten zoals melasse, fruitpulp en wei, omdat deze snel worden omgezet en effectief bijdragen aan aanzuren. Zetmeelrijke stromen zijn eveneens geschikt, al verloopt het proces soms iets trager. Restproducten met een hoog vet- of eiwitgehalte blijken minder geschikt. Ook gewasresten zouden in theorie gebruikt kunnen worden, maar daar is de aanzuren doorgaans minder snel en voorspelbaar.
Let op aangevoerde nutriënten en zouten
Een belangrijk punt van aandacht is de samenstelling van de reststromen. Bij het gebruik van grote hoeveelheden kunnen aanzienlijke hoeveelheden nutriënten en zouten worden aangevoerd. In sommige gevallen gaat het om meerdere kilo’s stikstof en fosfaat per ton mest. Daarnaast kunnen gehalten aan kalium, natrium, zwavel en chloor flink oplopen. Dat vraagt om een zorgvuldige dosering, omdat een te hoge zoutbelasting negatieve effecten kan hebben. ook zwavel verdient extra aandacht. Reststromen met een hoog zwavelgehalte kunnen leiden tot verhoogde concentraties waterstofsulfide (H₂S). Dit gas is niet alleen schadelijk voor installaties door corrosie, maar ook giftig voor mens en dier. Bovendien kan een hoge H₂S-concentratie de biogasproductie negatief beïnvloeden.
Opnemen in Meststoffenregeling
Voor een goede werking en verantwoord gebruik onderzoekt het Ministerie van Landbouw, Voedselvoorziening en Natuur of stoffen die worden gebruikt bij biologische aanzuren opgenomen kunnen worden in de Meststoffenregeling. Daarbij is advies gevraagd aan de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet. Een belangrijk aandachtspunt in die beoordeling is dat toelating als co-vergistingsmateriaal niet automatisch betekent dat een stof ook veilig en geschikt is voor toepassing bij biologisch aanzuren.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: beeldarchief Prosu BV
