Slimme technologie in de stal kan veel opleveren, maar alleen als gegevens betrouwbaar worden vastgelegd, systemen met elkaar communiceren en er concreet iets met de informatie wordt gedaan. Dat was de centrale boodschap tijdens de Varkensproeverij van HIPRA in Valburg op 17 september. Digitalisering, monitoring en slimme behandelregistratie stonden deze middag centraal.
Martijn Hoogeslag, dierenarts bij HIPRA, schetste vanuit het perspectief van de dierenarts hoe het werk op varkensbedrijven in ruim twintig jaar is veranderd. Waar medicijngebruik, medicijnvoorraad en bedrijfsbevindingen voorheen vooral op papier werden vastgelegd, zijn praktijkmanagementsystemen, digitale bezoekverslagen en automatische koppelingen inmiddels steeds gewoner geworden. Tegelijkertijd zijn de verschillen tussen bedrijven groot, weet Hoogeslag. “Op het ene bedrijf hangen nog briefjes bij de voerinstallatie of de regelkast voor de ventilatie, terwijl op een ander bedrijf productie-, klimaat- en gezondheidsgegevens direct op de telefoon beschikbaar zijn.”
Het aantal databronnen binnen het varkensbedrijf groeit snel. Er komen steeds meer data uit de stal over bijvoorbeeld water- en voeropname, klimaat, gewicht en gedrag. Uit andere bronnen komen slachtgegevens en laboratoriumuitslagen. Die grote hoeveelheid verschillende data is niet automatisch een voordeel. “Er komt enorm veel data op ons af, alleen: wie houdt dat bij? Wie leest dat uit? En vervolgens: wie onderneemt actie?”, vroeg Hoogeslag zich af.
Eerst de data op orde, dan pas AI aan het werk zetten
Marc Cox, consultant datatechnologie voor dierenartsen en dierenartspraktijken, deed een boekje open over AI. Veel mensen denken bij AI aan ChatGPT of Copilot. “Dit zijn zogenaamde large-language-modellen. Ze vormen maar één onderdeel van het brede AI-domein. We praten heel veel over AI en over technologie en analyses. Maar we willen van de eerste of tweede naar de twaalfde trede van de trap springen.” Cox bedoelt daarmee dat de grootste winst voorlopig niet in ingewikkelde algoritmen zit, maar in goed datamanagement: gegevens eenmalig, digitaal en zo eenvoudig mogelijk vastleggen, voorzien van de juiste context en vervolgens delen tussen systemen. “Kunstmatige intelligentie in de stal krijgt pas waarde als de basis klopt.”
In de praktijk wringt dit nogal eens. Een dierziektebehandeling kan in het systeem van de dierenarts staan, productiegegevens in een managementpakket, klimaatdata in een afzonderlijke omgeving en laboratoriumuitslagen in pdf-bestanden. Bovendien gebruiken systemen niet altijd dezelfde aanduiding voor bedrijf, locatie, afdeling, koppel of dier. Zo blijft het lastig om gegevens betrouwbaar te combineren. Er moet dus nog heel wat gebeuren voordat AI ten volle benut kan worden in de stal.
Cox vertelde ook dan niet elke technologische ontwikkeling per definitie een vooruitgang is. Technologie moet de gebruiker vooruithelpen en niet juist extra werk bezorgen. Een hulpmiddel dat extra handelingen vraagt, slecht werkt in de stal of gegevens dubbel laat invoeren, belandt al snel in de hoek. Belangrijk is dat de toegevoegde waarde vanaf het begin duidelijk is. Zorgt iets voor minder administratief werk, sneller zicht op afwijkingen, betere uitvoering van protocollen of aantoonbare besparing? Dan heb je kans dat de varkenshouder enthousiast raakt.
Monitoring is meer dan meten
Monitoring levert belangrijke data op. Eric van Esch, Technical Services Manager bij HIPRA, benadrukte dat monitoring pas betekenis krijgt als gegevens gedurende langere tijd volgens een vast plan worden gevolgd. “Een losse bloedafname, klimaatmeting of sectiebevinding is een momentopname. Door metingen te herhalen, trends te bekijken en vooraf te bepalen welke actie bij een afwijking hoort, ontstaat een bruikbaar stuurinstrument.”
AI kan helpen om data om te zetten in managementmaatregelen. Een verandering in water- of voeropname, beweging, geluid of klimaat kan eerder zichtbaar zijn dan klinische verschijnselen. AI kan patronen uit meerdere bronnen combineren en een waarschuwing geven. Maar blijft het vakmanschap van de varkenshouder en de dierenarts dan nog wel nodig? Vanuit de zaal werd hier niet aan getwijfeld. “Praktijkkennis, secties en dat soort zaken en waarnemingen in de stal zijn niet zomaar te vervangen”, zo klonk het.
Van behandelplan naar controleerbare uitvoering
Pedro Muñoz Morente, Global Product Manager Digital Health bij HIPRA, liet zien hoe digitale hulpmiddelen de planning, uitvoering en registratie van behandelingen kunnen verbinden. Zo biedt HIPRA twee vaccinatie-toestellen waarmee gegevens over product, dosering, locatie, diergroep en uitvoerder automatisch worden vastgelegd. Hij toonde de Hipradermic, het slimme toestel voor naaldloos vaccineren en de Smart IM voor intramusculair vaccineren. Laatstgenoemd toestel komt vanaf 2027 bij ons op de markt.
Voor de varkenshouder zorgen deze slimme vaccinatie-toestellen voor minder papierwerk, betere naleving van behandelprotocollen, inzicht in gemiste of te laat uitgevoerde taken en meer grip op voorraad en houdbaarheid. Automatische registratie kan bovendien helpen om verspilling te beperken en de kwaliteit van toediening aantoonbaar te maken.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
