In de Roadshow ‘Winst van een goed ingericht activiteitsgebied voor varkens’, waarbij VKON en Wageningen Livestock Research langs meerdere praktijklocaties in Nederland trekken, lag de focus op staartbijten. Om bijtgedrag te voorkomen, dienen alle aspecten binnen een bedrijf op orde te zijn. Genetica en voeding zijn twee belangrijke factoren in het voorkomen van bijtgedrag.
De bijeenkomst werd gehouden bij familie Van de Kamp, een gesloten bedrijf waar wordt gewerkt met een TN50-zeug : een geneticalijn die bekend staat om haar rustige gedrag. Om de kans op staartbijten zo laag mogelijk te houden, kiest Van de Kamp bewust voor deze lijn. En wordt TN-Tempo als eindbeer gebruikt.
Topigs Norsvin selecteert sinds 2016 op vleesvarkensgedrag om dieren met lange staarten te kunnen houden. “De genen van varkens hebben een indirect genetisch effect op de gerealiseerde groei van hokgenoten”, legt Roos Vogelzang, adviseur genetica bij Topigs Norsvin, uit. Als een dier zijn hokgenoten goed laat groeien, door bijvoorbeeld ruimte te geven bij de voerbak en ze niet op te jagen, is dat een indicatie van goed gedrag. Een belangrijk resultaat is dat we minder staartschade zien in hokken met dieren die een hoge fokwaarde hebben voor het indirect genetisch effect op groei. Door op dit kenmerk te selecteren, creëer je dus een populatie waarin staartbijten minder snel opduikt.”
Uit een recenter onderzoek van Topigs Norsvin is gebleken dat genetica een lage invloed uitoefent op het ontwikkelen van staartschade. Het genenpakket kan ervoor zorgen dat dieren gevoeliger of juist minder gevoelig zijn om zowel slachtoffer als dader te worden. Om deze data te optimaliseren en uit te kunnen rollen in het fokkerijprogramma scoort Topigs Norsvin jaarlijks staart- en oorschade bij ruim 100.000 dieren wereldwijd.
Kracht van voeding
Voeding oefent directe invloed uit op het gedrag van dieren. Kim Goedegebuure van Trouw Nutrition legt de werking van de darm-hersenen-verbinding uit. “Via het zenuwstelsel ligt er een sterke verbinding tussen de darmen en hersenen. Darmgezondheid heeft dan ook directe invloed op het ontstaan van ongewenst gedrag.”
De nervus vagus (zenuw) vervoert signaalstoffen van de darmen naar de hersenen. Een disbalans in voeding en onstabiele darmflora geven stress-signalen af, die de hersenen activeren tot een vluchtrespons. Ook wordt onder minder goede omstandigheden de vorming van gelukshormonen, zoals serotonine en dopamine, in de hersenen onderdrukt.
Deze stress uiten dieren onder andere in staartbijten, maar ook zorgt het ervoor dat andere processen in het lichaam, zoals vertering en groei, worden afgeremd. Onderaan de streep zorgt stress op deze manier voor productieverlies.
Varkenshouders kunnen het risico op staartbijten verkleinen door te zorgen voor een gebalanceerd rantsoen, dat aansluit op de behoeftes van de specifieke leeftijdsgroep. Ook is het belangrijk dat er altijd voldoende voer aanwezig is en er genoeg eetplekken zijn om concurrentie te voorkomen.
Kennis op Maat-programma
De Roadshow wordt mogelijk gemaakt door een Kennis op Maat (KOM)-financiering. KOM-projecten ontvangen financiële steun vanuit de Kennis- en Innovatie-Agenda Landbouw, Water, Voedsel. Hierin werken bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid samen aan innovaties voor veilig en gezond voedsel.
Tekst: Kim Sjoers
