Varkens op het juiste moment vaccineren met het best passende vaccin klinkt eenvoudig, maar in de praktijk komt er veel meer bij kijken. Vaccineren dient secuur, diervriendelijk en zo ergonomisch mogelijk gebeuren. Tegelijkertijd neemt de traceerbaarheid van vaccinaties toe in belang, en moeten alle administratieve gegevens correct worden vastgelegd. Volgens Dirk Van Damme, varkenstechnicus bij HIPRA, is digitalisering daarom essentieel om het vaccinatieproces te optimaliseren, te waarborgen én de diergezondheid te verbeteren.
Naaldloos in de huid vaccineren met de Hipradermic gebeurt in de Belgische varkenshouderij al zo’n tien jaar. In die periode heeft farmaceut HIPRA dit slimme vaccinatieapparaat continu doorontwikkeld, en dat proces gaat nog altijd door. “Daarmee ondersteunen we varkenshouders bij het verbeteren van de kwaliteit van het vaccineren van grote groepen biggen en zeugen,” stelt Dirk Van Damme. “Bovendien helpen onze digitale gezondheidstools bij het terugdringen van administratieve rompslomp en het vastleggen van de vaccinaties.”
Innovaties in vaccinatie
Welke gegevens zijn er af te lezen?
“Het apparaat, bedrijfsspecifiek afgesteld, registreert onder andere hoeveel en welke varkens zijn gevaccineerd, met welk vaccin, op welke datum, welk tijdstip, en eventueel door welke medewerker. Ook wordt het aantal gevaccineerde biggen per uur bijgehouden. Daarnaast geeft het inzicht in het gebruik van vaccinflesjes, of het apparaat voor en na gebruik goed gereinigd is, en of het vaccineren rustig en zorgvuldig is uitgevoerd. De sensoren meten bovendien of de vaccinatiekop voldoende lang contact heeft gehad met de huid en zo de juiste hoeveelheid vaccin (0,2 cc) correct is toegediend.
Wat kun je eigenlijk met deze data doen?
“Het vaccinatierapport biedt inzicht om de kwaliteit van het vaccineren te verbeteren. Daarnaast kan het rapport dienen als vaccinatierapport bij het betreffende lot biggen. Voor grote varkensbedrijven met personeel is zo’n vaccinatiedashboard bijzonder handig.”
Een middel om het proces te optimaliseren
“Als normaal gemiddeld 500 biggen per uur worden gevaccineerd, maar in sommige weken slechts 300 of juist 700, dan is dat een signaal om te onderzoeken wat het verschil veroorzaakt.Verder is het vaccineren met de Hipradermic gecontroleerder dan vaccineren met de naald, aangezien de dosis en diepte gestandaardiseerd wordt via het toestel
Geeft inzicht in dosesoptimalisatie
“Stel dat je in een ronde 600 biggen tegen PRRS moet vaccineren, en hiervoor gebruik je 5 flesjes van 125, dan is via het toestel duidelijk dat je nog 25 dosissen overhebt. Deze kan je dan gericht inzetten, bij bijvoorbeeld je gelten. Als deze 25 dosissen dan niet gebruikt worden, dan kan je dit vaccinverlies ook op het dashboard waarnemen.
Welke bedrijven kunnen vooral profijt hebben van de Hipradermic? Grote bedrijven of juist de kleinere?
Het systeem is ontwikkeld voor alle type varkenshouders, inclusief zelfstandige (kleinere) bedrijven. In de praktijk profiteren vooral vooruitstrevende, datagedreven varkenshouders van het systeem. Bedrijfsgrootte speelt niet zo’n grote rol. Kleinere bedrijven kunnen profiteren van de voordelen van arbeidsgemak, verbeterde uitvoering en meer dierenwelzijn. Grotere bedrijven kunnen er daarnaast nog weer andere voordelen uithalen. Ze hebben bijvoorbeeld de mogelijkheid om toestellen te koppelen aan
medewerkers. Dit voor een betere aansturing van het personeel. Dankzij data en dashboards biedt het systeem ook een managementtool.
Wat als het apparaat niet is gereinigd?
“De Hipradermic stopt niet met werken, maar het wordt wel geregistreerd in de data van de vaccinatieronde. Dit kan een actiepunt worden als het automatische reinigingsproces te vaak wordt overgeslagen.
Toekomst van slimme injecties
“De uitrol van Smart IM – slimme intramusculaire injectie – krijgt volgend jaar waarschijnlijk zijn introductie in België. Dit innovatieve apparaat met naald is uitgerust met chips, sensoren en een accu. Met één lichte druk op de knop kan tot 4 cc in de spier worden geïnjecteerd, wat het fysieke werk bij het vaccineren of behandelen van koppels aanzienlijk vermindert. Smart IM registreert onder meer het vaccin, het vaccinatiemoment, het aantal injecties en de groepen. Hiermee kunnen alle slimme apparaten (inclusief de Hipradermic) worden gekoppeld aan het managementprogramma van het varkensbedrijf, zodat gebruik van vaccins en andere diergeneesmiddelen van alle fabrikanten overzichtelijk wordt gebundeld in één overzicht”, vertelt Van Damme. “Het draait bij ons niet alleen om het ontwikkelen van goede vaccins, maar ook om varkenshouders inzicht en ondersteuning te bieden. Zo werken we samen aan een makkelijker, beter en slimmer beheer van de diergezondheid.”
Over Dirk Van Damme
Dirk Van Damme studeerde af aan de Land- en tuinbouwschool in Sint Niklaas. Hij startte zijn loopbaan op het ouderlijk bedrijf, eerst in ondersteunende rol en later als zelfstandig varkenshouder. Daarna deed hij relevante ervaring op bij AVEVE, Zoetis en MSD. Sinds oktober 2025 werkt hij als varkenstechnicus in België voor het Spaanse biotech-farmaceutische bedrijf HIPRA, dat wereldwijd actief is en zich richt op preventieve dierlijke en humane gezondheid.
Voordelen van ‘slim vaccineren’ met de Hipradermic
Volgens Dirk Van Damme maakt de Hipradermic vaccineren beter door:
- intradermale, naaldloze toediening die zorgt voor minder stress en beter dierenwelzijn;
- constante dosering en juiste injectiediepte dankzij gestandaardiseerde techniek;
- geen terugvloei van vaccin dankzij geoptimaliseerde drukinstelling;
- ergonomischer werken en minder fysieke belasting voor de gebruiker;
- veiliger werken zonder risico op prikaccidenten.
- geen mogelijkheid van overdracht van ziektes van dier tot dier via injectie.
Digitale mogelijkheden en datagestuurd werken zorgen ook voor andere voordelen, namelijk:
- automatische registratie van vaccinaties;
- realtime synchronisatie via 4G, zonder extra handelingen;
- inzicht in werktempo en prestaties;
- controle op correcte uitvoering via sensoren;
- overzicht van vaccinverbruik en detectie van verspilling;
- rapportages per diergroep of ronde voor betere traceerbaarheid en verantwoording.
Tekst en beeld: Gerben Hofman
