Dit jaar hebben we veel te maken met extreem warme dagen. Varkenshouders doen er alles aan om het klimaat in de stal zo koel mogelijk te houden. Maar wat werkt wel en wat juist niet? Tijdens de studiedag VarkensInZicht in Melle afgelopen voorjaar gaf Lotte De Prekel vanuit het Vlaamse project COOLPIGS een presentatie over het Hitteplan voor de Vlaamse veehouderij. We pakken een paar praktische tips uit haar verhaal.
Allereerst: waarom is een varken zo gevoelig voor warmte? Meerdere factoren spelen hierbij een rol. Een varken heeft bijvoorbeeld geen functionele zweetklieren. Genetisch zijn onze varkens geselecteerd op (re)productieparameters. Dat kost energie en levert dus warmte op. Daarnaast heeft een modern varken een groot volume in relatie tot huidoppervlak. Per kilogram is er dus minder huidoppervlak om af te koelen. Daarbij speelt ook nog dat een varken een onderhuidse vetlaag heeft, wat warmte-uitwisseling met de lucht bemoeilijkt. Een varken heeft in verhouding tot de rest van het lichaam een geringe longcapaciteit. Afkoelen middels ademen kan daardoor ook minder goed. Tenslotte speelt onze manier van huisvesten een rol.
Wat gebeurt er bij hittestress?
Hittestress zorgt ervoor dat de ademhalingsfrequentie verhoogt. De lichaamstemperatuur stijgt ook. Er ontstaat respiratoire alkalose: doordat er veel CO2 wordt uitgeademd, wordt het bloed meer basisch. Dit kan gepaard gaan met onrust of stressgedrag. Er kan oxidatieve stress ontstaan, dat wil zeggen dat cellen beschadigd kunnen worden. Dit zorgt voor groeivertraging en verzwakking van de gezondheid.
Als een varken het te warm heeft, neemt zij meer water op en minder voer. De dagelijkse groei vermindert, de voederconversie gaat omhoog en zeugen geven minder melk.
Tips ter voorkoming van hittestress
Tips die Lotte De Prekel ons meegaf om hittestress te voorkomen:
- Verlaag de hokbezetting bij hoge temperaturen
Bij een hoge bezettingsdichtheid kunnen varkens hun interne temperatuur niet op peil houden. Ze hebben te maken met een verhoogde stralingswarmte van hun hokgenoten en relatief minder vloeroppervlakte om warmte aan af te geven. Een lagere hokdensiteit kan stijging in lichaamstemperatuur dan ook met 60 procent doen afnemen. - Let op hoogproductieve dieren
Hoogproductieve dieren vragen meer aandacht. Een 8 procent lagere spierdikte kan prestaties tijdens hitte stabiel houden. In een proef hadden varkens geselecteerd op ‘optimale groei’ een stabielere groei dan varkens geselecteerd op ‘optimaal karkas’ wanneer de hittegolf langer duurde. - Verhoog plaatselijke luchtsnelheid bij hogere temperaturen
Onderzoek heeft uitgewezen dat met extra ventilatoren een lagere temperatuur in de stal kan worden behaald en een betere opmenging van warme stallucht met verse inkomende lucht, ook in de dode hoeken. De ademhalingsfrequentie daalde met 24 procent, de lichaamstemperatuur daalde en de gevoelstemperatuur was beter. - Plaats nevelkoeling met RV-controle
Verdamping van water naar gas zorgt voor onttrekking van energie. Deze energie wordt uit de omgeving genomen, waardoor de temperatuur daalt. Uit proeven blijkt dat nevelkoeling met RV-controle de temperatuur in de stal met 9 procent laat dalen. Van belang is dat de verneveling plaatsvindt volgens gepast instellingen en relatieve luchtvochtigheidsgrens en op de juiste plek: rechtstreeks in de afdeling of nog beter: in het centraal kanaal.
Deuren open zetten?
Een veelgehoorde vraag is of je bij warme dagen de deuren van de afdeling open moet zetten of juist gesloten moet houden. Het antwoord is: gesloten. Bij een open deur zal het eerste hok of de eerste zeug genoeg verse lucht en zuurstof krijgen, maar de rest van de afdeling komt juist in de problemen. De open deur zorgt voor een lager luchtsnelheid, waardoor de verse lucht niet ver de stal in komt. De volledige ventilatie raakt verstoord. Manieren om hitteproblemen wel voor te zijn, zijn ventilatoren of verneveling bij plafondventilaties of verneveling in de luchtinlaat of een warmtewisselaar bij kanaalventilatie.
Zeugen volledig nat maken?
Zeugen volledig nat maken bij hitte is geen goed idee. Het zal in eerste instantie de zeugen wel afkoelen, maar zorgt voor problemen doordat de relatieve vochtigheid sterk zal stijgen en de hittebelasting zeer groot wordt, waardoor de zeugen nog meer hittestress dan ervoor kunnen ervaren. Beter is te zorgen voor een lokale afkoeling zonder water, bijvoorbeeld door het verhogen van de plaatselijke luchtsnelheid door midden van axiale ventilatoren. Ook minder activiteit door het uitstellen van voedermomenten, is een goede strategie. Een andere doeltreffende maatregel is het koelen van het microklimaat in de buurt van de luchtinlaat. Dit kan door schaduw te creëren, bij voorkeur op een natuurlijke manier met bomen of struiken.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: ILVO
